Mój urolog – portal urologiczny » Badanie ogólne moczu

Witamy na stronie Mój urolog
Portal powstaje z myślą o osobach z chorobami układu moczowo-płciowego. Aktualnie strona jest w trakcie budowy, systematycznie będą zamieszczane kolejne tematy. Czekamy na Państwa sugestie i uwagi. kontakt@mojurolog.pl Przed rozpoczęciem korzystania z serwisu proszę zapoznać się z regulaminem. Ewentualne pytania prosimy zadawać za pośrednictwem forum.

 

Badanie ogólne moczu jest jednym z najczęściej zlecanych badań laboratoryjnych w praktyce lekarskiej.  Pozwala wykryć niektóre choroby( cukrzyca, choroby wątroby i dróg żółciowych, choroby nerek, nowotwory układu moczowego) w okresie gdy nie dają jeszcze innych objawów. W laboratorium mocz oceniany jest pod kątem właściwości fizyko-chemicznych oraz  zawartości  różnych  komórek i kryształów.

 

Najlepszy mocz do badania ogólnego to mocz ze środkowego strumienia pobrany rano po nocnym odpoczynku. W niektórych przypadkach wykorzystuje się mocz przygodny.  Pojemnik do badania dostępny jest w aptekach. U kobiet krótko przed i po miesiączce badanie ogólne moczu może być niemiarodajne.

 

 

Badanie ogólne moczu- wartości prawidłowe: (Algorytmy diagnostyczne w praktyce lekarza rodzinnego red. Andrzej Steciwko  U&P 2006 str. 100)

 

Barwa:  jasnożółta (słomkowa)

Wygląd: przejrzysty

pH: 4,5-8,0 (średnio 6,0)

Gęstość względna(ciężar właściwy) 1,005-1,030

Białko: nieobecne

Ciała ketonowe: nieobecne

Cukier (glukoza): nieobecny

Erytrocyty: nieobecne

Badanie mikroskopowe osadu:

Erytrocyty: 0-5

Leukocyty: 0-5

Bakterie: nieobecne

Wałeczki: szkliste 0-4

 

 

Nieprawidłowości w badaniu ogólnym moczu i ich najczęstsze przyczyny:

 

Barwa:

Kolor moczu  uzależniony jest od stopnia nawodnienia, zdolności nerek do zagęszczania moczu,  a także substancji  w nim zawartych. Spożywane jedzenie, napoje oraz leki wpływają  na zabarwienie moczu.

 

Przejrzystość:

Prawidłowo mocz jest klarowny. Zmętnienie spowodowane może być zawartymi w moczu m. in. krwinkami białymi  i czerwonymi, bakteriami, grzybami, ropą, składnikami mineralnymi (fosforany, moczany) i organicznymi (tłuszcz, chłonka, stolec) . Kontrast stosowany w trakcie badań obrazowych również  może przejściowo powodować zmętnienie moczu.

 

Ciężar właściwy:

Główne czynniki wpływające na ciężar właściwy moczu to stan nawodnienia pacjenta i wydolność  jego nerek. Ciężar właściwy moczu wzrasta m.in. w odwodnieniu  i nadmiernej utracie płynów (gdy osoba wymiotuje, ma biegunkę lub gorączkę), w cukrzycy, niedoczynności nadnerczy, po podaniu środków kontrastowych stosowanych w badaniach obrazowych.  Ciężar właściwy zmniejsza się natomiast m.in.  wraz z wiekiem, po wypiciu dużej ilości płynów, nawadnianiu dożylnym, w chorobach nerek, moczówce prostej.

 

pH

pH moczu zależy od diety oraz stanu narządów takich jak nerki, wątroba i płuca. Zachodzące w nich procesy metaboliczne mają wpływ na równowagę kwasowo-zasadową organizmu. Stosowanie diety bogatej w białko sprzyja zakwaszeniu moczu (obniża pH), natomiast dieta jarska (wegetariańska) wpływa na podwyższenie pH.

Inne przyczyny  zmian pH:

Obniżenie pH (zakwaszenie): kwasica (metaboliczna, oddechowa), niektóre leki , gorączka, cukrzyca, głodzenie.

Wzrost pH (alkalizacja): zakażenia dróg moczowych , nadczynność przytarczyc, choroby nerek,  zasadowica (metaboliczna i oddechowa).

 

Białko:

 

Prawidłowo do moczu wydalane jest  do 150 mg białka dziennie. Obecność większej ilości określana jest jako białkomocz (proteinuria). Białkomocz wymaga pogłębionej diagnostyki . Często jest przemijający, towarzysząc  infekcji, ale utrzymujący się białkomocz może być objawem poważnej choroby układowej.

 

Przyczyny obecności białka w moczu:

-nadciśnienie tętnicze

-cukrzyca

-zakażenie układu moczowego

-gorączka

-uszkodzenie cewek nerkowych

-odmiedniczkowe zapalenie nerek

-ćwiczenia fizyczne

-ostre i przewlekłe zapalenie kłębuszków nerkowych

-szpiczak mnogi

-stan przedrzucawkowy

-skrobiawica

-toczeń układowy

 

Glukoza:

Glukoza normalnie nie jest obecna w moczu.  Pojawia się w nim gdy ze względu na wysoki poziom glukozy we krwi nerki filtrując krew nie są w stanie wchłonąć jej z powrotem.  Przyczynami  mogą być: cukrzyca, choroby wątroby i trzustki, zaburzenia endokrynologiczne, zespół Fanconiego

 

Ciała ketonowe:

Ketony powstają w wyniku metabolizmu tłuszczy i normalnie nie są obecne w moczu.  Przyczynami  ich pojawienia się mogą być: cukrzyca, głodzenie (także anorexia, bulimia, alkoholizm), dieta uboga w węglowodany, dieta bogata w tłuszcze , wysiłek fizyczny, ciąża , choroby genetyczne, Zespół Fanconiego .

 

Bilirubina: prawidłowy mocz nie zawiera bilirubiny.

Pojawienie się bilirubiny w moczu  stwierdza się w chorobach wątroby, niedrożności dróg żółciowych i  cholestazie wewnątrzwątrobowej.

 

 

Urobilinogen: 

Powstaje w jelicie z bilirubiny pod wpływem bakterii. Z jelita zostaje wchłonięty do krwioobiegu i częściowo wydalony z moczem. U osób zdrowych urobilinogen znajduje się w moczu w niewielkich ilościach (<1mg/dl)

Wzrost jego wydalania obserwuje się w żółtaczce hemolitycznej, stanach zapalnych i marskości wątroby.

 

Azotyny:  prawidłowy mocz nie zawiera azotynów

Obecność azotynów w moczu wskazuje na zakażenie układu moczowego bakteriami, które posiadają zdolność przekształcania związków azotowych zawartych w moczu w azotyny (Escherichia coli, Klebsiella, Enterobacter, Proteus, Staphylococcus i Pseudomonas).  Brak azotynów w moczu nie oznacza, że infekcji nie ma, gdyż tylko część bakterii posiada taką zdolność.

 

Erytrocyty (czerwone krwinki):

Pojawienie się krwinek w moczu może mieć różne przyczyny, ale zawsze wymaga diagnostyki i w pierwszej kolejności  należy wykluczyć  chorobę nowotworową.

 

Przyczyny obecności krwinek czerwonych w moczu:

 

- Zanieczyszczenie próbki moczu krwią miesiączkową

-Kamica układu moczowego (kamica nerek, moczowodu, pęcherza moczowego)

-Zakażenia układu moczowego

-Nowotwory układu moczowego i sąsiednich narządów

-Rozrost (przerost) prostaty

-Zaburzenia krzepnięcia (w tym także stosowanie i przedawkowanie leków przeciwzakrzepowych)

-Choroby zapalne nerek

-Torbiele nerek

-Uraz

-Endometrioza

-Leki: m.in. penicyliny, leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, przeciwzakrzepowe

-Krwiomocz po cewnikowaniu pęcherza moczowego

-Przebyta radioterapia narządów miednicy (macicy, pęcherza, jelita grubego etc.)

 

 

Leukocyty:

Leukocyty (białe krwinki) są stałym elementem moczu . Prawidłowo ich liczba wynosi 0-5 w polu widzenia w badaniu mikroskopowym. Ich zwiększona liczba wskazuje na toczący się w drogach moczowych stan zapalny.  Gdy w moczu występuje duża ilość leukocytów powodująca jego zmętnienie to taki stan nazywa się ropomoczem.  Leukocyty w moczu najczęściej pojawiają się w przebiegu zakażenia układu moczowego. Należy pamiętać jednak, że leukocyty w moczu pojawiają się także w przebiegu innych, nie związanych z infekcją  chorób układu moczowego, chorób jamy brzusznej i narządów rodnych.

 

 

Wałeczki:

Prawidłowo w  moczu mogą być obecne wyłącznie pojedyncze wałeczki szkliste. Obecność innych typów wałeczków świadczy o chorobie nerek. Rodzaj wałeczków stwierdzanych w moczu pomaga w ustaleniu rodzaju patologii.

 

Rodzaje wałeczków i związane z nimi nieprawidłowości: (Urinalysis: A Comprehensive  Review AFP Vol .71, No 6,  2005 Tab.6)

 

 

Wałeczki szkliste:

- pojedyncze norma

- odmiedniczkowe zapalenie nerek

- przewlekła choroba nerek

 

Wałeczki  erytrocytowe:

- kłębuszkowe zapalenie nerek

- mogą być normą u pacjentów uprawiających sporty kontaktowe

 

Wałeczki leukocytarne:

-odmiedniczkowe zapalenie nerek

- kłębuszkowe zapalenie nerek

- śródmiąższowe zapalenie nerek

 

Wałeczki nabłonkowe:

-  ostra martwica cewek nerkowych

-  śródmiąższowe zapalenie nerek

-  rzucawka

-  zespół nerczycowy

-  odrzucenie przeszczepu

-  spożycie metali ciężkich

 

Wałeczki ziarniste:  zaawansowana choroba nerek

 

Wałeczki woskowe: zaawansowana choroba nerek

 

Wałeczki tłuszczowe:

- zespół nerczycowy

- niedoczynności tarczycy

 

Kryształy:

Sole mineralne wytrącając się w moczu tworzą kryształy. Ich obecność w moczu (krystaluria) uzależniona  jest od pH  moczu i stopnia jego wysycenia substancjami,  z których kryształy te są zbudowane. Im wyższe jest stężenie soli mineralnych tym łatwiej dochodzi do ich wytrącania w moczu. Istotny wpływ mają również różne substancje wydalane z moczem , które sprzyjają krystalizacji.

 

 

Opracowano na podstawie:

  1. Blueprints Family Medicine, Martin S. Lipsky,Mitchell S. King Lippincott   Williams &    Wilkins,  2010
  2.  A. Szutowicz, A. Raszeja-Specht, Diagnostyka Laboratoryjna Tom II, Gdańsk 2011
  3. Mary Lee, Basic Skills in Interpreting Laboratory Data, 4th Edition, 2009, American Society of Health Pharmacists
  4. Algorytmy diagnostyczne w praktyce lekarza rodzinnego red. Andrzej Steciwko  U&P 2006
  5. Urinalysis: A Comprehensive  Review AFP Vol .71, No 6,  2005

 

dodał: Mojurolog.pl, 05-01-2015, kategorie: Diagnostyka