Mój urolog – portal urologiczny » badanie moczu

Witamy na stronie Mój urolog
Portal powstaje z myślą o osobach z chorobami układu moczowo-płciowego. Aktualnie strona jest w trakcie budowy, systematycznie będą zamieszczane kolejne tematy. Czekamy na Państwa sugestie i uwagi. kontakt@mojurolog.pl Przed rozpoczęciem korzystania z serwisu proszę zapoznać się z regulaminem. Ewentualne pytania prosimy zadawać za pośrednictwem forum.

 

Badanie ogólne moczu jest jednym z najczęściej zlecanych badań laboratoryjnych w praktyce lekarskiej.  Pozwala wykryć niektóre choroby( cukrzyca, choroby wątroby i dróg żółciowych, choroby nerek, nowotwory układu moczowego) w okresie gdy nie dają jeszcze innych objawów. W laboratorium mocz oceniany jest pod kątem właściwości fizyko-chemicznych oraz  zawartości  różnych  komórek i kryształów.

 

Najlepszy mocz do badania ogólnego to mocz ze środkowego strumienia pobrany rano po nocnym odpoczynku. W niektórych przypadkach wykorzystuje się mocz przygodny.  Pojemnik do badania dostępny jest w aptekach. U kobiet krótko przed i po miesiączce badanie ogólne moczu może być niemiarodajne.

 

 

Badanie ogólne moczu- wartości prawidłowe: (Algorytmy diagnostyczne w praktyce lekarza rodzinnego red. Andrzej Steciwko  U&P 2006 str. 100)

 

Barwa:  jasnożółta (słomkowa)

Wygląd: przejrzysty

pH: 4,5-8,0 (średnio 6,0)

Gęstość względna(ciężar właściwy) 1,005-1,030

Białko: nieobecne

Ciała ketonowe: nieobecne

Cukier (glukoza): nieobecny

Erytrocyty: nieobecne

Badanie mikroskopowe osadu:

Erytrocyty: 0-5

Leukocyty: 0-5

Bakterie: nieobecne

Wałeczki: szkliste 0-4

 

 

Nieprawidłowości w badaniu ogólnym moczu i ich najczęstsze przyczyny:

 

Barwa:

Kolor moczu  uzależniony jest od stopnia nawodnienia, zdolności nerek do zagęszczania moczu,  a także substancji  w nim zawartych. Spożywane jedzenie, napoje oraz leki wpływają  na zabarwienie moczu.

 

Przejrzystość:

Prawidłowo mocz jest klarowny. Zmętnienie spowodowane może być zawartymi w moczu m. in. krwinkami białymi  i czerwonymi, bakteriami, grzybami, ropą, składnikami mineralnymi (fosforany, moczany) i organicznymi (tłuszcz, chłonka, stolec) . Kontrast stosowany w trakcie badań obrazowych również  może przejściowo powodować zmętnienie moczu.

 

Ciężar właściwy:

Główne czynniki wpływające na ciężar właściwy moczu to stan nawodnienia pacjenta i wydolność  jego nerek. Ciężar właściwy moczu wzrasta m.in. w odwodnieniu  i nadmiernej utracie płynów (gdy osoba wymiotuje, ma biegunkę lub gorączkę), w cukrzycy, niedoczynności nadnerczy, po podaniu środków kontrastowych stosowanych w badaniach obrazowych.  Ciężar właściwy zmniejsza się natomiast m.in.  wraz z wiekiem, po wypiciu dużej ilości płynów, nawadnianiu dożylnym, w chorobach nerek, moczówce prostej.

 

pH

pH moczu zależy od diety oraz stanu narządów takich jak nerki, wątroba i płuca. Zachodzące w nich procesy metaboliczne mają wpływ na równowagę kwasowo-zasadową organizmu. Stosowanie diety bogatej w białko sprzyja zakwaszeniu moczu (obniża pH), natomiast dieta jarska (wegetariańska) wpływa na podwyższenie pH.

Inne przyczyny  zmian pH:

Obniżenie pH (zakwaszenie): kwasica (metaboliczna, oddechowa), niektóre leki , gorączka, cukrzyca, głodzenie.

Wzrost pH (alkalizacja): zakażenia dróg moczowych , nadczynność przytarczyc, choroby nerek,  zasadowica (metaboliczna i oddechowa).

 

Białko:

 

Prawidłowo do moczu wydalane jest  do 150 mg białka dziennie. Obecność większej ilości określana jest jako białkomocz (proteinuria). Białkomocz wymaga pogłębionej diagnostyki . Często jest przemijający, towarzysząc  infekcji, ale utrzymujący się białkomocz może być objawem poważnej choroby układowej.

 

Przyczyny obecności białka w moczu:

-nadciśnienie tętnicze

-cukrzyca

-zakażenie układu moczowego

-gorączka

-uszkodzenie cewek nerkowych

-odmiedniczkowe zapalenie nerek

-ćwiczenia fizyczne

-ostre i przewlekłe zapalenie kłębuszków nerkowych

-szpiczak mnogi

-stan przedrzucawkowy

-skrobiawica

-toczeń układowy

 

Glukoza:

Glukoza normalnie nie jest obecna w moczu.  Pojawia się w nim gdy ze względu na wysoki poziom glukozy we krwi nerki filtrując krew nie są w stanie wchłonąć jej z powrotem.  Przyczynami  mogą być: cukrzyca, choroby wątroby i trzustki, zaburzenia endokrynologiczne, zespół Fanconiego

 

Ciała ketonowe:

Ketony powstają w wyniku metabolizmu tłuszczy i normalnie nie są obecne w moczu.  Przyczynami  ich pojawienia się mogą być: cukrzyca, głodzenie (także anorexia, bulimia, alkoholizm), dieta uboga w węglowodany, dieta bogata w tłuszcze , wysiłek fizyczny, ciąża , choroby genetyczne, Zespół Fanconiego .

 

Bilirubina: prawidłowy mocz nie zawiera bilirubiny.

Pojawienie się bilirubiny w moczu  stwierdza się w chorobach wątroby, niedrożności dróg żółciowych i  cholestazie wewnątrzwątrobowej.

 

 

Urobilinogen: 

Powstaje w jelicie z bilirubiny pod wpływem bakterii. Z jelita zostaje wchłonięty do krwioobiegu i częściowo wydalony z moczem. U osób zdrowych urobilinogen znajduje się w moczu w niewielkich ilościach (<1mg/dl)

Wzrost jego wydalania obserwuje się w żółtaczce hemolitycznej, stanach zapalnych i marskości wątroby.

 

Azotyny:  prawidłowy mocz nie zawiera azotynów

Obecność azotynów w moczu wskazuje na zakażenie układu moczowego bakteriami, które posiadają zdolność przekształcania związków azotowych zawartych w moczu w azotyny (Escherichia coli, Klebsiella, Enterobacter, Proteus, Staphylococcus i Pseudomonas).  Brak azotynów w moczu nie oznacza, że infekcji nie ma, gdyż tylko część bakterii posiada taką zdolność.

 

Erytrocyty (czerwone krwinki):

Pojawienie się krwinek w moczu może mieć różne przyczyny, ale zawsze wymaga diagnostyki i w pierwszej kolejności  należy wykluczyć  chorobę nowotworową.

 

Przyczyny obecności krwinek czerwonych w moczu:

 

- Zanieczyszczenie próbki moczu krwią miesiączkową

-Kamica układu moczowego (kamica nerek, moczowodu, pęcherza moczowego)

-Zakażenia układu moczowego

-Nowotwory układu moczowego i sąsiednich narządów

-Rozrost (przerost) prostaty

-Zaburzenia krzepnięcia (w tym także stosowanie i przedawkowanie leków przeciwzakrzepowych)

-Choroby zapalne nerek

-Torbiele nerek

-Uraz

-Endometrioza

-Leki: m.in. penicyliny, leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, przeciwzakrzepowe

-Krwiomocz po cewnikowaniu pęcherza moczowego

-Przebyta radioterapia narządów miednicy (macicy, pęcherza, jelita grubego etc.)

 

 

Leukocyty:

Leukocyty (białe krwinki) są stałym elementem moczu . Prawidłowo ich liczba wynosi 0-5 w polu widzenia w badaniu mikroskopowym. Ich zwiększona liczba wskazuje na toczący się w drogach moczowych stan zapalny.  Gdy w moczu występuje duża ilość leukocytów powodująca jego zmętnienie to taki stan nazywa się ropomoczem.  Leukocyty w moczu najczęściej pojawiają się w przebiegu zakażenia układu moczowego. Należy pamiętać jednak, że leukocyty w moczu pojawiają się także w przebiegu innych, nie związanych z infekcją  chorób układu moczowego, chorób jamy brzusznej i narządów rodnych.

 

 

Wałeczki:

Prawidłowo w  moczu mogą być obecne wyłącznie pojedyncze wałeczki szkliste. Obecność innych typów wałeczków świadczy o chorobie nerek. Rodzaj wałeczków stwierdzanych w moczu pomaga w ustaleniu rodzaju patologii.

 

Rodzaje wałeczków i związane z nimi nieprawidłowości: (Urinalysis: A Comprehensive  Review AFP Vol .71, No 6,  2005 Tab.6)

 

 

Wałeczki szkliste:

- pojedyncze norma

- odmiedniczkowe zapalenie nerek

- przewlekła choroba nerek

 

Wałeczki  erytrocytowe:

- kłębuszkowe zapalenie nerek

- mogą być normą u pacjentów uprawiających sporty kontaktowe

 

Wałeczki leukocytarne:

-odmiedniczkowe zapalenie nerek

- kłębuszkowe zapalenie nerek

- śródmiąższowe zapalenie nerek

 

Wałeczki nabłonkowe:

-  ostra martwica cewek nerkowych

-  śródmiąższowe zapalenie nerek

-  rzucawka

-  zespół nerczycowy

-  odrzucenie przeszczepu

-  spożycie metali ciężkich

 

Wałeczki ziarniste:  zaawansowana choroba nerek

 

Wałeczki woskowe: zaawansowana choroba nerek

 

Wałeczki tłuszczowe:

- zespół nerczycowy

- niedoczynności tarczycy

 

Kryształy:

Sole mineralne wytrącając się w moczu tworzą kryształy. Ich obecność w moczu (krystaluria) uzależniona  jest od pH  moczu i stopnia jego wysycenia substancjami,  z których kryształy te są zbudowane. Im wyższe jest stężenie soli mineralnych tym łatwiej dochodzi do ich wytrącania w moczu. Istotny wpływ mają również różne substancje wydalane z moczem , które sprzyjają krystalizacji.

 

 

Opracowano na podstawie:

  1. Blueprints Family Medicine, Martin S. Lipsky,Mitchell S. King Lippincott   Williams &    Wilkins,  2010
  2.  A. Szutowicz, A. Raszeja-Specht, Diagnostyka Laboratoryjna Tom II, Gdańsk 2011
  3. Mary Lee, Basic Skills in Interpreting Laboratory Data, 4th Edition, 2009, American Society of Health Pharmacists
  4. Algorytmy diagnostyczne w praktyce lekarza rodzinnego red. Andrzej Steciwko  U&P 2006
  5. Urinalysis: A Comprehensive  Review AFP Vol .71, No 6,  2005

 

dodał: Mojurolog.pl, 05-01-2015, kategorie: Diagnostyka

 

Posiew moczu to badanie mikrobiologiczne pozwalające na dokładne  określenie rodzaju bakterii (rzadziej grzybów) powodujących zakażenie układu moczowego.

 

Badanie wykonuje się:

- przypadku objawów sugerujących zakażenie układu moczowego

- jako badanie kontrolne w celu oceny skuteczności leczenia

- w diagnostyce gorączki o nieznanej przyczynie

- u kobiet w ciąży

 

Mocz pobiera się do specjalnego, pozbawionego drobnoustrojów (jałowego) pojemnika, a następnie po dostarczeniu do laboratorium hodowany jest  na specjalnych podłożach  zawierających niezbędne dla wzrostu bakterii składniki.

 

Pojemnik na mocz

Pojemnik do pobierania moczu na posiew

 

 

Istnieją różne pojemniki do pobierania moczu od najprostszych  plastikowych po specjalne pojemniki transportowo-wzrostowe. Ważne by pojemnika nie otwierać wcześniej, właściwie pobrać mocz i po pobraniu moczu jak najszybciej  dostarczyć próbkę do laboratorium. Pojemniki można zakupić w aptekach, czasem  wydawane są w laboratorium.

 

 

Pojemnik

Pojemnik z podłożem transportowo-wzrostowym

 

 

Gdy w laboratorium uda się wyhodować z moczu bakterie w ilości znamiennej dla zakażenia (tzw. znamienna bakteriuria) identyfikuje się ich rodzaj oraz wykonuje antybiogram.

 

Antybiogram określa wrażliwość bakterii na antybiotyki. Wynik antybiogramu pacjent otrzymuje wraz z wynikiem posiewu w postaci listy antybiotyków ze wskazaniem, na które leki wyhodowana bakteria jest na wrażliwa a na które oporna. Czas oczekiwania na wynik posiewu moczu to zazwyczaj 2-4 dni.

 

Wynik badania powinien ocenić lekarz, który na podstawie wyniku podejmie decyzje co do leczenia. W przypadku wskazań lekarz na podstawie wyniku posiewu i antybiogramu może zastosować leczenie celowane tzn. leczenie dostosowane do wrażliwości na leki wyhodowanego drobnoustroju.

 

Jak pobrać mocz na posiew?

Właściwe pobranie moczu na posiew jest kluczowe dla otrzymania wiarygodnych wyników, skraca też czas do postawienia diagnozy. W przypadku zanieczyszczenia próbki bakteriami z ciała (florą fizjologiczną), wynik  nie będzie diagnostyczny, a posiew będzie trzeba powtórzyć.

 

  1. Mocz na posiew powinien zostać pobrany rano po przebudzeniu
  2. Przed pobraniem moczu dokładnie umyć ręce wodą z mydłem i osuszyć
  3. Umyć wodą z mydłem okolicę cewki moczowej- kobiety po rozchyleniu warg od przodu w kierunku odbytu, mężczyźni  po zsunięciu napletka. Następnie spłukać wodą.
  4. Pojemnik należy otworzyć bezpośrednio przed pobraniem moczu i nie otwierać ponownie. Uważać by nie dotykać wnętrza pojemnika żadną częścią ciała.
  5. Pierwszą porcję moczu oddaje się do toalety, następną (środkowy strumień) do pojemnika, resztę moczu do toalety.
  6. Pojemnik należy szczelnie zamknąć, wpisać swoje dane na pojemniku i jak najszybciej dostarczyć do laboratorium.

 

W przypadku pojemników transportowo-hodowlanych sposób pobrania jest nieco inny. Pojemniki te zawierają przymocowaną do pokrywki płytkę pokrytą z obu stron podłożem hodowlanym. Po obmyciu okolicy cewki należy ostrożnie zdjąć pokrywkę  uważając by nie zabrudzić płytki, oddać pierwszą porcję moczu do toalety, kolejną do pojemnika. Następnie trzymając za zakrętkę  zanurzyć płytkę w pojemniku z moczem na kilka sekund, wyjąć płytkę, odczekać kolejne kilka sekund aż nadmiar moczu ścieknie z płytki, wylać mocz z pojemnika, umieścić płytkę w pojemniku i szczelnie zamknąć.

 

dodał: Mojurolog.pl, 16-12-2014, kategorie: Diagnostyka